शिक्षित सन्थाल युवायुवती कला, संस्कृति संरक्षणमा

जनता क्याम्पस, रंगेलीबाट बिएड उत्तीर्ण गरेका २७ वर्षीय करण बेस्रा चर्च सुधारको पाँच सयौँ वार्षिक उत्सव कार्यक्रममा आयोजना गरिएको नृत्यमा मजाले ढोल बजाएर नाच्नुभयो ।

उहाँहरुको संस्कारअनुसार परम्परागत धोती र सेतो फेटाले सजिनुभएका उहाँँ टोलीमा सहभागीलाई ढोल बजाएर नचाउनुभयो । उहाँमात्र होइन उहाँका भाइ अविनास बेस्रा पनी दाइसँगै सेतो फेटा र हरियो धोतीमा मज्जाले नाच्नुभयो ।

उहाँहरु त प्रतिनिधि पात्रमात्र हुनुहुन्छ । उहाँहरुजस्ता दश जोड दुई पढाइ सकेका आधा दर्जन युवतीसमेत समुदायको पहिचानको रुपमा रहेको सन्थाल जातिको नाचको भाकामा कम्मर मर्काउँदै सँगै नाच्नुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो “पाश्चात्य संस्कृति मौलाउँदै गएको छ, त्यसैले आफ्नो परम्परागत संस्कृतिलाई संरक्षण गर्न लागिपरेका हौँ । उहाँहरुजस्तै रंगेलीको रत्न उच्च माविबाट दशजोड दुईको पढाइ सक्नुभएकी युवती चचिन्ता मरन्डीलाई समेत आफ्नो जातको पहिचान हराउनेमा चिन्ता छ । उहाँ भन्नुहुन्छ “मेरो पहिचान रहेन भने म कुन जातको हो, कसरी भन्ने ? त्यसैले सांस्कृतिक पहिचान र परम्परागत पेशा संरक्षणका लागि परेका हौँ ।”

उहाँजस्तै आधादर्जन पढेलेखेका अर्थात् दश जोड दुई सकेका युवती जाति पहिचानको संरक्षण गर्न लागिपर्नु भएको छ ।

सो समुदायका अरु पढेलेखेका युवा सन्थालले नृत्य भन्ने बित्तिकै नाक खुम्च्याउने गरेका छन् । मोरङको कटहरी गाउँपालिकाको डङटोलीका बाबुराम टुडुलाई क्याम्पस पढाउँदा पढाउँदै फुर्सद छैन ।

उहाँका बालबच्चालाई पनि जाति नृत्यभन्दा पढाइलेखाइमा ध्यान केन्द्रित गराउनुहुन्छ । उहाँले भन्नुभयो “मलाई यस्तो नृत्य गर्न मन त छ, तर फुर्सद छैन ।” उहाँलाई हेर्न पनि मनपर्छ तर भ्याउनुहुन्न ।

यस्तो बेलामा आफ्नो जातिको पहिचान झल्काउने यस्ता नृत्य गर्नबाट टाढिँदै गएको बेला शिक्षित सन्थाल युवाको एउटा जमात आफ्नो संस्कृति संरक्षण र पहिचान झल्काउने परम्परागत नाचको संरक्षणमा लाग्नुले आफ्नो भाषा, संस्कृति, कला र पहिचानको जगेर्ना गर्न लागिपरेका छन् ।

पिता पुर्खादेखि धरोहरको रुपमा लिइँदै आएका यस्ता नाच विशेष पर्वमा महत्व राख्दछन् । उनीहरु तिहारमा (लागडे) पुस मसान्तमा दाँसाँई, विवाहमा डोङ, दाबल्ला, फागुनमा वाहएन, फागुन महिनामै नाचिने (फगुवा वाहा), का साथै सांस्कृतिक नाचमा काराम गुलबारी, नटवलजस्ता नृत्य विशेष पर्वमा महिला र पुरुषले नाँच्ने गर्दछन् ।

तिहार, होली, मंसिरे पूर्णियाँजस्ता बेलामा सन्थाल समुदायको नृत्य प्रदर्शन गर्ने र रमाइलो सांस्कृतिक कार्यक्रमको मेला लाग्ने गरेको छ । रासस